Het verhaal van mijn vader, die vorige maand kort na zijn 96ste verjaardag overleed, is ook het verhaal van de techniek in de twintigste eeuw. Zijn geboortejaar 1908 was het magische jaar van de eerste vlucht van de gebroeders Wright in Europa. In 1925, lang voordat hij Frits Prakke senior werd, melde hij zich met een fraaie eindlijst HBS-B in Delft om technische scheikunde te studeren. Dat was nuttig voor later in de leerlooierij van zijn vader.

Frits Prakke, DSC lustrum 1928

Als student in Delft maakte hij kennis met de donkere kanten van de techniek. Uitbuiting van fabrieksarbeiders, werkloosheid en vervreemding door de moderne techniek hielden studenten bezig op een manier die we ons nu maar moeilijk kunnen voorstellen. Dit waren de thema’s van het Delftse lustrumspel in 1928, D.16M.M. Mijn vader gaf zich daar geheel aan over, samen met tijdgenoten als de schrijfster Henriëtte Roland Holst, in die jaren intellectueel bevriend met Leon Trotsky en geziene gast in Moskou. In 1929 kwam de crash op de aandelenbeurzen, de inleiding tot de Grote Depressie. Vanaf dat jaar lag in de ogen van mijn vader het enige doel van de techniek in het bouwen van fabrieken die kansen boden op werk en een menswaardig bestaan.

In 1932 kwam mijn vader met een doctoraat in de leerlooierij uit Darmstadt terug in Nederland. Maar zelfs in de fabriek van zijn vader was geen plaats. Een jaar lang zocht hij tevergeefs naar werk totdat zich een kans voordeed bij Philips in Eindhoven. In 2002 konden kleinkinderen die op straat kwamen te staan na in aanraking te zijn gekomen met de harde kant van de internet-economie bij hun grootvader op een sympathiek oor rekenen. Met een hoofd vol kennis kansloze sollicitaties aflopen was een wereld die hij kende.
In de jaren dertig beleefde mijn vader bij Philips de ingenieursdroom mee te werken aan de ontwikkeling en proeffabricage van radiobuizen, later televisiebuizen en radar. Duitse bommenwerpers die hij tijdens de Battle of Britain hoorde overvliegen richting Londen werden daar opgewacht door radarapparatuur waaraan hij had bijgedragen. In de herfst van 1945 vloog mijn vader in een DC3 van de regering naar New York om daar met General Electric te onderhandelen over patenten voor televisiebuizen. In 1947 hadden we thuis een TV apparaat om proefuitzendingen te ontvangen.

Frits Prakke Senior bezoekt een fabriek in Praag, 1968

In 1948 kreeg mijn vader van de AKU, voorloper van de Akzo, de opdracht een proeffabriek voor nylon textielvezels te bouwen in Arnhem, daarna fabrieken op volle schaal in Emmen en in 1957 in de VS. Dit was de naoorlogse industrialisatie, met werk voor allen.

Technische ontwikkeling geeft en neemt. De chroomleerlooierij van de familie Prakke, leidend in 1925, kon mijn vader als specialist in 1932 al geen werk meer bieden. Zijn meest creatieve jaren heeft hij gegeven aan de radiobuis, nu slechts een antiek curiosum. De fabrieken voor synthetische vezels die hij als ingenieur had gebouwd, eerst in Emmen en Breda, later ook in Spanje, Noord en Zuid Amerika en in India, werden tegen het einde van de eeuw speelbal van de opkomende globalisering. De ingenieur moest toezien hoe zijn fabrieken werden verkwanseld door winstbeluste economen, bankiers en juristen.

Tegen het einde van zijn leven keek hij bewonderend toe hoe, van Californië tot Kopenhagen en Eindhoven, liefst negen van zijn 18 kleinkinderen met passie werkten aan het digitale achterkleinkind van zijn radiobuizen, het internet. Maar hij miste de fabrieken.

The story of Frits Prakke, who died on January 4, 2004, shortly after his 96th birthday, is also the story of technology in the twentieth century. His birth year 1908 is a magical time. In Detroit Henry Ford produces the first model T Ford. In Leiden Kamerlingh-Onnes liquefies helium. The first rigid airship is launched by Graf Zeppelin. The brothers Wright introduce their airplane to cheering crowds in Paris. What a sight it must have been. In 1925, long before he became Frits Prakke Senior, he left Eibergen and the HBS-B high school in Winterswijk to study Chemistry at the Technical University in Delft. That seemed useful for later in the tannery of his father, Jan E. Prakke (1871-1938).

Frits Prakke, DSC lustrum 1928

As a student in Delft his eyes were opened to the darker side of technological progress. Exploitation of factory workers, unemployment and alienation as a result of industrialization were on the minds of the students in Delft in a way that we can now hardly imagine. Yet these were the themes of the Delft University Lustrum theatrical production, D.16M.M in the year 1928. Frits Prakke was the producer of the play and joined wholeheartedly in the social critique with contemporaries as Henriëtte Roland Holst, playwright, poet and political activist. She was a good friend of Leon Trotsky and honoured guest in Moscow. (Later she would clash with Stalin and become a voice of Christian socialism.) 1929 was the year of the Wall Street crash, followed by the Great Depression. From that year on the only objective of technology in his eyes was the building of new factories that would provide employment and social improvement.

In December 1932 Frits Prakke came back home from the Universtiy of Darmstadt with a PhD in chemical technology. But even in the factory of his father and brothers Jan and Carel there was no work for him. For more than a year he was unemployed, finally ending up at Philips Electronics in Eindhoven. In the year 2002 a number of his grandchildren, who were out on the streets due to a downturn in the Internet economy, could always count on a sympathetic ear from their grandfather. He knew all about having a fistful of diploma’s, but unable to even get a job interview.

Later on in the1930’s Frits Prakke lived the engineer’s dream of working on the development and manufacturing of radio tubes, later radar and television. During the Battle of Britain in the fall of 1940 the German bombers that he heard flying over Eindhoven on their way to London were awaited over Dover by radar installations to which Philips had made an important contribution.

In the Fall of 1945 he was sent by government DC3 to New York to negotiate with General Electric to acquire patents for television technology for new Philips factories. In 1947 the Prakke home on the Boschdijk 588 had a television set to receive experimental broadcasts. That was five years before the public introduction of TV in the Netherlands.

Frits Prakke Senior

In 1948 AKU, forerunner of the present Akzo-Nobel, asked Frits Prakke to develop an experimental factory for nylon fibers in Arnhem, followed by a full-fledged manufacturing plants in Emmen, and in 1957 in Asheville in the US. This was post war industrialization, with jobs for everybody.

Technology giveth and taketh away. The chrome leather tannery of the Prakkes, cutting edge in 1925, could not give him a job in 1933 despite his specialization. Frits Prakke gave his most creative years as an engineer to radio tube technology, now only an antique curiosity. The factories for synthetic fibres that he built, first in Emmen and Breda, later in Spain, North and South America and in India, had become fodder for the raging globalization at the end of the century. The engineer had to standby idly as his factories were squandered by profit maximizing economists, bankers and lawyers. Since the 1930’s he had become less political, but not less a moralist. He lectured his grandchildren that greed was not good.
Toward the end of his life he looked on with admiration as, from California to Copenhagen, Raleigh, Eindhoven and Amsterdam, no less than 9 of his 18 grandchildren worked with passion on the technology of the digital grandchild of the radio tube, the Internet. But he had lost his hart to his factories.
Frits Prakke (1946)

Adapted from his column in Technisch Weekblad, March 2004.