Frits Prakke

Posts Tagged ‘duurzaamheid’

Duurzaamheid exit

In Technisch Weekblad on maandag, november 16, 2009 at 20:42

Een van mijn jeugdzondes was een liefde voor het amateurtoneel. Ik heb daar veel van geleerd. Terwijl onze opvoering van Oscar Wilde’s De Ernst van Ernst voorploeterde werd al snel duidelijk dat het ons als jonge acteurs ontbrak aan het vermogen de toeschouwers langdurig te boeien. De regisseur, een oude rot in het vak, wist daar wel wat op. Op willekeurige momenten produceerde hij in de coulissen het geluid van een luid klapperend raam. Als dat niet hielp kon hij ook – ongeacht de dramaturgische ontwikkeling – op willekeurige momenten het geluid van een blikseminslag produceren. Of was dat tijdens onze opvoering van De Vrouwen van Troje van Euripides? In ieder geval zat iedereen in de zaal na de donderklap onmiddellijk weer rechtop.

Politiek is ook theater. Het internationale politieke debat over duurzaamheid en klimaatbeleid ter voorbereiding van de APEC conferentie in Kopenhagen gaat steeds meer lijken op slecht amateurtoneel. De spelers komen op en spreken routineus hun teksten. Maar het vuur ontbreekt. De thema’s zijn verouderd. Waar blijft de nieuwe Euripides? Het debat over duurzaamheid is na een jaar kredietcrisis niet langer boeiend. Inhoudelijk dreigt de obsessie met onhaalbare lange termijn afspraken over CO2 uitstoot de pragmatische korte termijn aanpak van direct bedreigende milieuvernietiging te verdringen. Bijvoorbeeld lood en kwikvergiftiging, overbevissing en ontbossing. In Nederland lezen wij de wereld de les over lange termijn CO2 afspraken. Maar we staan toe dat Egmond aan Zee nog jaren lang zijn riool loost op het strand van de Noordzee. In alle landen is de noodzakelijke, direct uitvoerbare verdubbeling van de brandstofbelasting onbespreekbaar. (In Nederland zou die ook de chimaera van de kilometerheffing technisch overbodig maken.)

Er is dringend behoefte aan nieuwe aansprekende thema’s om het veeleisende theaterpubliek wakker te houden. De oude rot Al Gore heeft nog een oude toneeltruc uitgehaald door de introductie van uitstervende ijsberen en smeltende gletsjers in de coulissen. Maar dat is op den duur te willekeurig om te blijven boeien. Het thema duurzaamheid spreekt het grote publiek niet aan en klimaatverandering is te technisch om draagvlak te creëren.

De systeem dynamicus Jay Forrester, auteur van het eerste onderzoek van de Club van Rome over de uitputting der aarde in 1971 (en uitvinder van de RAM chip), verwerpt duurzaamheid als doelstelling. (Interview in Sloan Management Review, winter 2009.) Duurzaamheid is te conservatief. Forrester pleit voor (zoeken naar) evenwicht en overleven als doelstellingen. Hij ziet kansen in de huidige economische crisis, maar vreest politieke tegenwerking van economische machten die terug willen naar herstel van de oude situatie.

Zijn evenwicht en overleven de aansprekende thema’s die het publiek in de grote zaal deze maand in Kopenhagen wakker kunnen schudden? Prima, zolang de direct noodzakelijke acties tegen milieuvernietiging maar niet worden vergeten, en onze acteurs niet te amateuristisch zijn. Duurzaamheid exit.

Advertenties

Kyoto en dan wat?

In Technisch Weekblad on maandag, augustus 3, 2009 at 22:00

Dat gaat zo niet lukken. De strijd tegen klimaatsverandering en voor duurzame economische en technologische ontwikkeling is verzand in symbooldiscussies en korte termijn politiek.

Autohandelaren melden enthousiast dat in het kader van de Nationale Sloopregeling in korte tijd al 18.000 vervuilende auto’s daadwerkelijk zijn gesloopt en dat tegen ongeveer € 1.000 subsidie per autowrak verwacht mag worden dat binnenkort het totale budget van de regeling, à € 80 miljoen, succesvol besteed zal zijn. Het succes is zelfs zo groot dat SenterNovem, de uitvoerende dienst, extra werknemers moet inzetten. Het vergelijkbare programma “Cash for Clunkers” in de VS – alleen tien keer zo omvangrijk – was met 200.000 aanvragen binnen een week uitverkocht, zodat het doorgaans zeer trage Congres nu midden in de zomer bijeen kwam om een extra $ 2 miljard goed te keuren. Hoeveel dollars zou dat zijn per eenheid klimaatsverbetering? Of per centimeter daling van de zeespiegel? Die vraag wordt allang niet meer gesteld. Evenmin als bij de subsidies voor windmolens op onze Noordzee.

Na Kyoto was de hoop dat de moeizaam tot stand gekomen internationale consensus rond bestrijding van de opwarming van de aarde en de noodzaak van duurzame technologie zou leiden tot belangrijke concrete stappen. Tot 2008 was er nochtans veel “op de politieke agenda” gezet en waren er zeer ambitieuze CO2 doelstellingen voor 2020 overeengekomen, maar er waren nauwelijks echte ombuigingen. Die hoop werd nieuw leven ingeblazen door de Kredietcrisis in de winter van 2009. Nieuwe politieke leiders zoals Obama, Merkel, Brown en Bos leken plotseling bereid de werkelijk structurele crisis te beantwoorden met visionaire initiatieven voor werkelijk structurele verandering. Het doel was meer evenwichtige economische en technologische ontwikkelingen. Door de crisis werd het eindelijk mogelijk – dat was ook mijn hoop – om zowel antisociale banken als energieverspillers ter verantwoording te roepen. Dat was een eenmalige kans.

De kans was er om financiële markten radicaal te (her-)reguleren en transparantie af te dwingen, en om de verspilling van fossiele brandstoffen terug te dringen door belastingen. Regels en belastingen zijn aloude, liberaal te noemen, overheidinstrumenten. Maar in de korte termijn politieke praktijk mochten (oud-) bankiers adviseren over maatregelen voor de financiële sector. Transport- en energiebedrijven mochten adviseren over energiebesparing. Moeten we verbaasd zijn dat deze adviseurs, zowel in de VS als in Europa, het nooit eens konden worden over strengere regels en noodzakelijke belastingen, maar wel over subsidies voor de eigen sector? Er werden symbooldiscussies gevoerd over bonussen voor falende bankiers, maar niet over echte transparantie en verantwoording. In Nederland werd nota bene als crisismaatregel de vliegtaks teruggedraaid, in effect gelijk aan een exorbitante subsidie op reeds veel te goedkope brandstof.

Subsidies zoals de sloopregelingen zijn korte termijn oplossingen. Dat betekent een gemiste kans en hoogstens korte termijn herstel. Tot de volgende crisis.

Duurzaamheid vraagt om gedurfd ontwerpen

In Technisch Weekblad on vrijdag, maart 22, 2002 at 20:17

Het duurzaamheiddebat zit in het slop. Beperkte maar duidelijke milieubescherming is als doelstelling vervangen door het veel bredere maar ook minder duidelijke begrip duurzaamheid. Deze maand heeft het kabinet alle Nederlanders gevraagd via internet deel te nemen aan een nationaal debat over duurzaamheid ter voorbereiding op een VN-top in Johannesburg in september. CNV-voorzitter Doekle Terpstra opende de deze cyberdiscussie met de stelling dat het fout is hoog opgeleide arbeidskrachten van buiten de EU te halen. Hans Bolscher, directeur van de stichting Max Havelaar, stelde daarnaast dat producten duurder moesten worden om de groei van de consumptie af te remmen. Het duurzaamheiddebat is een arena geworden voor de opvoering van deelbelangen. Is het doel de banen van CNV-leden te beschermen tegen ongeorganiseerde IT whizzkids uit Bangalore? Kan Max Havelaar koffie de concurrentie niet meer aan?

Die brede duurzaamheiddiscussie lijdt aan ver-economisering en ver-democratisering. Het eerste betekent subsidies voor wenselijk geachte producten zoals windenergie en heffingen op niet-wenselijke producten zoals kerosine. Dit voert in zijn complexiteit onvermijdelijk tot misstanden, zoals het door Hans Achterhuis gesignaleerde verstrekken van airmiles op groene stroom. De partiele analyses van de economie, zie ook de tolpoorten van minister Netelenbos, leiden vaak tot partiele oplossingen, onvoldoende effectief, onvoldoende geïntegreerd, en daarom oorzaak van veel onbegrip bij de burger.

De ver-democratisering van het duurzaamheiddebat betekent dat het ontwikkelen van nieuwe initiatieven afhankelijk wordt gesteld van de consensus. Alle partijen worden uitgenodigd deel te nemen. Het is dan niet verwonderlijk dat in de toch al verbrede discussie partijen ervoor kiezen eigen belangen voorop te stellen. Dit is positief als daar effectieve convenanten uit voortkomen, maar hoogst negatief als daardoor, zoals meestal, verdere noodzakelijke voortgang wordt geblokkeerd.

Uiteraard mag uiteindelijk de economische analyse nooit ontbreken en mag het democratisch proces niet verwaarloosd worden, maar wat schort aan het duurzaamheiddebat is de invalshoek van ontwerpen. Gedurfde plannen, technologisch innovatief en ambitieus, zijn nodig om de politieke belangstelling voor de verbetering van het milieu nieuw leven in te blazen. Deze plannen zijn nodig op gebieden als transport, de landbouw, meervoudig ruimtegebruik, onderwijs en gezondheid.

Het plan voor de inpoldering van de Zuiderzee was nooit tot stand gekomen als gevolg van democratisch overleg tussen boeren en vissers. Geen enkele vorm van subsidie of heffing, al of niet op basis van een kostenbaten analyse, zou hiertoe hebben geleid. Hetzelfde kan gezegd worden voor de Tennessee Valley Authority in de Verenigde Staten of de Nederlandse AOW. Voorwaarde was in al deze gevallen de bereidheid van politici zich te laten inspireren door een ontwerp en eigen verantwoordelijkheid te nemen. Er werd niet gewacht op de werking van de markt of op het bereiken van een consensus tussen alle betrokken partijen.

Duurzaamheid stelt ons een groot aantal uitdagingen die wachten op een oplossing in de vorm van een innovatief ontwerp. Goede ontwerpen moeten het startpunt zijn van de discussie over duurzaamheid. Dat is ook de beste kans die we hebben om de noodzakelijke discussie nieuw leven in te blazen. Discussies over uitdagende ontwerpen genereren meer draagvlak dan discussies over economische analyse en democratische procedures. Onze regering vraagt ons via internet mee te praten op de site http://www.nsdodebat.nl. Laat dat niet alleen praten maar vooral ook ontwerpen zijn.