Frits Prakke

Posts Tagged ‘shakeout’

Het jaar 2002, opnieuw beginnen

In Technisch Weekblad on donderdag, december 20, 2001 at 20:36

Het jaar 2001 heeft hardhandig een eind gemaakt aan drie belangrijke en breed gekoesterde trends. De Internet ballon, het geloof dat in weerwil van aloude economische wetmatigheden, iedere investering in ICT grote winsten zou opleveren, werd in 2001 na jaren van onwaarachtige koerswinsten definitief doorgeprikt. Op 11 september kwam een einde aan het groeiende gevoel van veiligheid en militaire onaantastbaarheid. Dit gevoel, dat zijn oorsprong had in de ontrafeling van het Oostblok in 1989 en gekenmerkt werd door de discussies over het einde van de ideologie, kwam tot een abrupt einde toen een kleine groep fundamentalisten uit het Midden Oosten er in slaagde om een aanslag te plegen op Manhattan en het Pentagon die zelfs Pearl Harbor overtrof.

Ten derde lijkt 2001 ook het einde te zijn van de trend naar globalisering, althans in de vorm van de brede politieke steun voor het afbreken van alle handelsbelemmeringen en voor privatisering. De praktijk blijkt harder dan de leer. Naarmate de WTO handelsverdragen zich uitbreiden worden de belangen van de Franse en Amerikaanse boeren hardnekkiger beschermd. De fusie tussen ‘gelijken’, Chrysler en Daimler-Benz, loopt vast. In de Raad van Bestuur in Stuttgart wordt vanaf midden 2001 gewoon weer Duits gesproken. Swissair ontloopt een welverdiend faillissement door kapitaalinjecties van de Zwitserse farmaceutische industrie (sic!) en de regering. Eerdere privatiseringen van elektriciteitsbedrijven, gezondheidszorg en spoorwegen blijken in bijna alle landen vaker meer dan minder problemen op te leveren.

Het vastlopen van drie belangrijke, langlopende trends, ieder met duidelijke technologische, economische en sociale componenten, maakt van het jaar 2002 een belangrijk keerpunt. Niet de zelfgenoegzaamheid van een fin de siècle, maar de bereidheid opnieuw fundamentele doelstellingen en ambities te formuleren is in 2002 vereist. Dat geldt voor zowel ingenieurs als voor ondernemers en politici.

Het nieuwe jaar belooft veel voor de ontwikkeling van de Internet economie. Schaarser kapitaal zal betekenen dat alleen weldoordachte innovaties een kans krijgen. Het jaar 2001 was slechts de noodzakelijke shakeout, analoog aan ervaringen in de vorige eeuw met spoorwegen en auto’s, waarna de technologische ontwikkeling voort kan gaan. De Nederlandse arbeidsbureaus kunnen getuigen dat een groot aantal ICT-ers beschikbaar is om daar tegen veel lager lonen dan voorheen aan mee te werken. Nu nog de ondernemers die meer willen dan snel rijk worden.

De lessen van 11 september lijken nog niet doorgedrongen tot de Amerikaanse defensie technologen. Juist in 2001 zijn honderden miljarden dollars gereserveerd voor systemen die wat betreft strategisch denken uit de tijd van de Koude Oorlog stammen, het ‘Star Wars’ ruimteschild en de JSF straaljager. Ook Nederland is bereid aan de JSF mee te doen. Het lijkt wel heimwee naar de Korea oorlog. Iedere niet-militair kan zien dat de moderne oorlog in technologische zin wordt gevoerd met Stanley-messen, veiligheidspoorten, computers en onbemande vliegtuigen. Dat zijn ook gebieden waar de Nederlandse industrie een grotere bijdrage kan leveren.

Tenslotte moeten we in 2002 de afstand verminderen tussen de theorie en de praktijk van globalisering, zowel wereldwijd als in de Europese Unie. Een goed begin is de analyse van de Harvard econoom Michael Porter, die onlangs in de Ridderzaal in Den Haag Nederlands beleidsmakers voorhield dat het fundament van concurrentiekracht en welvaart ligt in de ontwikkeling van nationale innovatienetwerken. Dat ligt voor ieder land verschillend. Think globally, act locally. Technologisch betekent dit dat innovatie, bijvoorbeeld op het gebied van voedingsmiddelen of milieu, een eigen Nederlandse richting mag kiezen. Politiek is dat minder simpel dan het gevoerde beleid van globalisering en vulgaire privatisering van de laatste vier regeringsperioden. Maar 2002 is het jaar dat we de veranderde tijden, de nieuwe eeuw, onder ogen moeten zien.

Advertenties

Hoera, het internet feest is voorbij

In Technisch Weekblad on dinsdag, januari 30, 2001 at 20:39

Opgelucht neem ik kennis van het groeiend aantal Internet faillissementen. Prima dat de beurswaarde van honderden van die dotcom bedrijven nu tot tien procent of minder van het hoogste punt is gedaald. Amazon.com, relatief voorbeeld van degelijkheid en goed management in e-commerce, bericht deze week dat 1300 werknemers, 15 % van het totaal, zal worden ontslagen. LetsBuyIt, de Internet hoop van Europa is failliet. De Nederlandse bijdrage aan de hype, Maurice de Hond’s Newconomy, met ruim kapitaal maar zonder eigen technologie, trekt de consequenties en heft zichzelf op. Juist.

Een jaar lang waren dotcom bedrijven zonder winst en zelfs zonder omzet de prima donna’s van de aandelenbeurs. Het was als een rit op de achtbaan waarbij het keerpunt maar steeds uitbleef. Heerlijk dat gevoel van gewichtsloosheid, giebeligheid alom, maar na enig tijd toch verontrustend. Steeds meer geld werd geïnvesteerd in steeds slechtere kansen.

Na de tulpenbollen in onze gouden eeuw en de spoorwegballon honderd jaar geleden was dit nu een echte technologieballon. De omvang van die ballon valt precies te berekenen op 1.7 triljoen dollar, te weten de gezamenlijke daling in waarde sinds maart 2000 van de 280 belangrijkste beursgenoteerde Internetbedrijven. Moeilijk te begrijpen voor de gemiddelde belastingbetaler, maar voor een gezonde economie is teveel geld evenzeer een probleem als te weinig geld. Een ballon van 1.7 triljoen dollar is dan een zeer groot probleem. Iedere verstandige ondernemer weet heel goed wat te doen met een 20 % hoger investeringsbudget. Maar als het budget 2000 % procent hoger is dan het voorgaande jaar, is de kans op een goede investering veel kleiner.

Als burgers van een calvinistisch land mogen we ons misschien ergeren aan het spektakel van in hun geld zwelgende Internet ondernemertjes. Voor de economie, ook voor de nieuwe economie, is het veel schadelijker dat speculatieve beurskoersen leiden tot speculatieve investeringsblunders. Dat is de ontucht van de kapitaalsmarkt. Het probleem wordt verergerd doordat speculerende investeerders tegen elkaar op gaan bieden voor schaarse middelen zoals informatica ingenieurs en etherfrequenties.. Het lijkt me niet overdreven te stellen dat een degelijk en technologisch innovatief bedrijf als Baan in Prevelt kapot is gegaan aan zijn eigen koersstijging. De eerste kwartaalwinst van Baan sinds tijden viel onlangs samen met het doorprikken van de internetballon.

De geschiedenis levert vele voorbeelden van het ontstaan van radicale technologisch innovaties, zoals de spoorwegen, elektriciteit en de auto, gevolgd door een golf van investeringen in nieuwe bedrijven, gevolgd door blunders, en tenslotte faillissementen. Economen noemen dat de onvermijdelijke shakeout. Even heeft het erop geleken dat het verontrustende gevoel van gewichtsloosheid eindeloos zou voortduren. Maar 2001 is het jaar van de Internet shakeout geworden. De mislukkingen zijn de voorwaarde voor het slagen van de volgende generatie Internetondernemers. Inmiddels schrijdt de ontwikkeling van ICT en de introductie in de samenleving gewoon voort. Henry Ford was al meerdere keren failliet gegaan voordat zijn Ford Motor Company eindelijk succes had. Er is dus nog hoop, ook voor Maurice de Hond.