Is onze afhankelijkheid van kennis en deskundigheid ooit groter geweest dan nu? Overal zien we onzekerheid over de dag van morgen. De beschikbaarheid van olie, technologische doorbraken, de stand van de dollar en de stand van de Rijn, de Nederlandse export, de kansen van onze jongens in Urguzstan, de uitslag van de eerstvolgende verkiezingen, etc.. Steeds worden deskundigen geraadpleegd. Deskundigen zijn de orakels van de moderne tijd. Het lijkt wel of de gemiddelde minister niet meer zijn bed uitkomt alvorens een adviescommissie van deskundigen te raadplegen. De televisiekijker wordt iedere avond overspoeld door de uitspraken van uitverkoren deskundigen, het gilde van de Dr Clavans, die zich laten verleiden tot boude uitspraken over de toekomst. Maar hoe deskundig zijn zij? Is daar ooit echt onderzoek naar gedaan?

Philip E. Tetlock, professor aan de universiteit van California in Berkley, heeft over een periode van zeven jaar meer dan tachtigduizend kwantificeerbare voorspellingen van deskundigen onder de statistische loep genomen en komt tot een aantal opmerkelijke conclusies. In het onderzoek scoren de deskundigen hoger in het detail en de stelligheid van hun voorspellingen dan niet-deskundigen. Maar niet in de juistheid daarvan. Deskundigen blinken uit in het noemen van factoren die de toekomst beïnvloeden, maar scoren niet hoger op de uitkomsten. Computermodellen die gebruik maken van complexe algoritmen zijn volgens Tetlock in staat 47 % van de variabiliteit in toekomstige gebeurtenissen te voorspellen en simpele extrapolaties van tijdreeksen altijd nog 25 % tot 30 %. Daar staat tegenover een score van 20 % voor de beste deskundigen.

Een Amerikaanse collega zei ooit tegen mij: voorspellen is duivels moeilijk, vooral over de toekomst. Meerdere malen heb ik mijzelf gewaagd aan deelname aan toekomstverkenningen, bijvoorbeeld om tot een lijst van voor Nederland kansrijke technologische gebieden te komen. Perspectief is van belang. In 1994 nog publiceerden we een rapport met een lijst van 30 belangrijkste innovatiegebieden, waarin jammerlijk de mogelijkheid van de ontwikkeling van een Internet niet voorkwam. Vijf jaar later was Internet de grote drijfveer achter innovatie op tal van gebieden, ook in Nederland. Daar wordt een mens bescheiden van. De fundamentele onzekerheid over de technologische toekomst, ongeacht de immer aanwezige deskundigen die beweren het beter te weten, is het belangrijkste argument tegen een innovatiebeleid van “picking the winners”. En vóór bescheidenheid van deskundigen.

Maar kunnen we dan niet betere deskundigen selecteren, of we nu secretaris-generaal op een ministerie zijn of televisieproducent? Nee, Tetlock concludeerde uit zijn studie dat het geen verschil maakte of de deskundige een gemiddelde of een hoge academische graad had, doctorandus of hoogleraar aan een gerenommeerde universiteit. Ook het aantal jaren ervaring speelde geen rol. Wie vreest dat deskundigen met toegang tot kennis achter slot en grendel – bijvoorbeeld in geheime databanken van de regering, van multinationals, of van geheime genootschappen – meer weten, kan gerust zijn. Zij scoren niet hoger. Het enige verschil vindt Tetlock bij deskundigen die beroemd zijn. Hun scores zijn significant lager dan die van de gemiddelde deskundigen, en dus lager dan niet-deskundigen. Als het over de toekomst gaat, wacht u voor deskundigen ……. en columnisten.