Een innovatie moet per definitie technisch nieuw en nuttig zijn. Economen vinden dat iets pas echt nuttig is als iemand er rijk van wordt. En dat stemt aardig overeen met de droom van iedere ingenieur die in navolging van Thomas Edison uitvinder wil zijn. De gloeilamp!

Rijk worden betekent dat eigendom verkregen moet worden, in dit geval intellectueel eigendom van de innovatie, oftewel een octrooi. Die beschermt de innovatie wettelijk tegen goedkope namaak. Het gevolg is volstrekte geheimhouding tot het moment waarop het octrooi wordt gepubliceerd. Ondanks de nadelen voor de wetenschappelijke kennisuitwisseling is deze geslotenheid de basis geweest waarop industriële concerns zoals IG Farben, General Electric, Philips en Microsoft, met hun afgegrendelde researchlaboratoria, in de vorige eeuw groot en machtig zijn geworden.

Maar de huidige technologische trend is Open Innovatie. Een voorbeeld is Cisco Systems, producent van telecommunicatieapparatuur. Het bedrijf heeft in twintig jaar technologisch leiderschap in de branche verworven zonder zelf te investeren in research of kostbare ontwikkelingsprogramma’s. In plaats daarvan werd op basis van Open Innovatie steeds samengewerkt met de beste externe partners. Dit jaar is het grote voorbeeld Twitter. De oprichters spreken niet van een innovatie, maar van een platform. In de loop van een jaar zijn daar vele nieuwe en essentiële functies en applicaties aan toegevoegd. Dat is gedaan door de gebruikers, een community van lead users in de termen van MIT’s Eric van Hippel, in ieder geval door mensen die niet op de loonlijst van Twitter staan. In extreme gevallen: crowd sourcing.

De bescherming van eigendom is naar achteren gedrongen door de behoefte aan kennisuitwisseling en openheid. Ook Philips heeft de strategie van Open Innovatie omhelsd. Wie in Eindhoven naar het vroegere NatLab zoekt komt terecht op de open Philips campus, waar tal van zelfstandige kleine bedrijfjes, research instituten en starters gevestigd zijn. Faciliteiten, kennis en inspiratie worden gedeeld. Soms voelen zij zich lammeren die zich neerleggen bij een leeuw.

Is de bescherming van intellectueel eigendom (IE) in strijd met open innovatie (OI)? Sommige bedrijven, zoals Pfizer Inc en 3M Co weigeren met externen te praten zonder eerst een eigen octrooipositie te hebben. Een aantal universiteiten zijn door de bezuinigingen op wetenschappelijk onderzoek zo octrooibelust geworden dat ze door de industrie als wereldvreemde en onmogelijke partners worden gezien. Drie onderzoekers van de Imperial College Business School hebben de R&D strategie van tientallen bedrijven in de VS en Europa op dit punt onderzocht. Het succes van methoden van bescherming van IE blijkt niet afhankelijk van verschillen in grootte of van bedrijfssector. Doorslaggevend zijn de mate waarin de technologische omgeving turbulent is of kalm en de mate waarin de relevante kennis zeer breed, door vele bedrijven wordt gehouden, of juist geclusterd. In het eerste geval kan crowd sourcing een goede strategie zijn; in het tweede wellicht een research consortium. De combinatie van open innovatie en rijk worden van innovatie is maatwerk.